Desde a Asemblea Confederal do 2024, un grupo de persoas traballamos para potenciar a diversidade lingüística, unha das accións incluídas no plan de comunicación aprobado en Alacant. Que nos leva como organización ecoloxista a penetrarnos nas implicacións lingüísticas da nosa actividade? Intentaremos explicalo neste artigo, pero basicamente é o desexo de que toda forma de vida neste planeta teña o seu espazo. E as linguas son vida.
O grupo de traballo para potenciar a diversidade lingüística en Ecoloxistas en Acción creouse no primeiro trimestre do 2025, como estaba previsto no plan de comunicación aprobado na asemblea de Alacant. Somos poucas, de Euskal Herria, Estremadura, País Valencià e Catalunya. E Galicia tangencialmente. Animamos desde aquí a todas aquelas activistas que o sintades, a sumarvos para enriquecer os puntos de vista sobre unha cuestión tan invisible como crucial: a lingua na que comunicamos as nosas causas.
Xunto coas medidas de protección da biodiversidade é urxente actuar fronte á perda de idiomas e diversidade cultural.
Ecoloxismo social e diversidade biocultural
Segundo os nosos principios ideolóxicos -Documento aprobado no Congreso Constituínte de Ecoloxistas en Acción e modificado nas Asembleas Confederais de 1999, 2005 e 2018- “solidarizámonos con todos os pobos do mundo e co seu dereito á autodeterminación, e avogamos polo fin do colonialismo económico, cultural, e político, que tan graves consecuencias tivo ata o presente. Defendemos o dereito á diversidade das culturas autóctonas e das súas formas de vida. Propugnamos unha actuación global de todos os pobos na defensa do medio ambiente”.
Ecoloxistas en Acción é unha organización social plural, onde caben diferentes formas de vivir o ecoloxismo e onde entendemos que o destino das sociedades humanas é inseparable dos ecosistemas naturais porque como calquera outra especie somos ecodependientes (a nosa vida e saúde depende da saúde dos ecosistemas), biodependientes (a nosa capacidade de subsistir depende da biodiversidade) e interdependentes (dependemos da cooperación entre as persoas).
A diversidade lingüística e polo tanto, cultural, pois, está estreitamente ligada co ecoloxismo social. O sistema extractivista contra o que loitamos, que nega vernos a nós mesmos como parte do ecosistema, afecta tamén á diversidade biocultural.
Para reflexionar sobre todo iso, inspiráronnos algúns textos, como o artigo de Iñaki Martinez de Luna, ou o libro publicado pola UNESCO ‘Compartir un mundo de diferenzas: a diversidade lingüísitica, cultural e biolóxica da terra’. Así mesmo, o Manifesto pola Diversidade Biocultural, que nos parece sumamente acertado ao sinalar na súa introdución o vínculo indivisible entre cultura e biodiversidade: “A cultura está vinculada e influenciada por relacións locais específicas entre as persoas e o medio ambiente, en diferentes valores, coñecementos e prácticas relacionados coa biodiversidade (nunha variedade de formas de vida, incluídos xenes, especies, ecosistemas); en paralelo, a conservación da biodiversidade exprésase utilizando palabras e vocabulario a través dos xenes sociais da cultura”. Froito do traballo colaborativo levado a cabo na Austrian Academy of Sciences, coa participación en grupos de debate e intercambio de información tanto de persoas do ámbito científico en distintos campos, como cidadanía, activistas culturais, entre outras, e traducido a 22 linguas, este manifesto afirma que a biodiversidade e a diversidade cultural están intimamente relacionadas e interconectadas.
Segundo a UNESCO demostrouse que a degradación da diversidade biolóxica -a grave perda prevista dun millón de especies- ten un efecto negativo sobre a diversidade cultural e lingüística e unha investigación recente indica que se está producindo unha diminución importante na diversidade biocultural en todo o mundo. Así, os asinantes manifestan a urxencia de actuar fronte a esta perda en paralelo de idiomas e diversidade cultural xunto ás medidas de protección da biodiversidade e fan propostas para concretar estas conexións e desenvolver alternativas mediante as cales contribuír positivamente a preservar a complexidade das contornas e comunidades. Consideran que un futuro verdadeiramente sostible implica necesariamente a posibilidade de que moitos mundos coexistan. Para iso, apostan por abordar as relacións sistémicas entre as escalas global e local na perda de diversidade biocultural e tratan cuestións de economía e medio ambiente, por unha banda, e educación e sensibilización polo outro.
Onde estamos, cara a onde queremos ir
Xa temos feita unha revisión e propostas de cambios no protocolo, de necesidades lingüísticas e materiais. Comprobamos que contamos cunha rede de tradutoras de idiomas internacionais, pero non de linguas cooficiais do Estado. Queremos organizarnos para cambiar isto e ser máis áxiles á hora de traducir comunicacións e materiais.
Temos o gran reto de ver como levar a cabo melloras sen que supoñan carga económica para a organización e, sobre todo, de conseguir que todas e cada unha das persoas que formamos Ecoloxistas en Acción fagamos nosa esta loita. Non podemos deixar que sexan só as federacións “con lingua propia” quen teña que sufragar o custo e soportar o esforzo de conservar esta diversidade.
Necesitamos ir a unha, responsabilizarnos conxuntamente de cultivar esta vida local, de raíz, de abaixo arriba, que o ser humano transmitimos coa linguaxe. O financiamento é unha das dificultades máis grandes que podemos obxectar ante o reto de cultivar a diversidade lingüística. En efecto, o sistema establecido, unha vez máis, non favorece a biodiversidade -cultural e lingüística, neste caso-. Non por iso imos deixar de loitar por ela.
- Se queres formar parte do GT de Diversidade Lingüística, escribe a comunicacion@ecologistasenaccion.org.