2024ko Asanblada Konfederaletik, pertsona talde bat hizkuntza aniztasuna sustatzeko lanean ari da, Alacanten onartutako komunikazio planean jasotako ekintzetako bat. Zerk bultzatzen gaitu erakunde ekologista gisa gure jardueraren inplikazio linguistikoetan murgiltzera? Artikulu honetan azaltzen saiatuko gara, baina, funtsean, planeta honetako bizimodu orok bere espazioa izateko nahia da. Eta hizkuntzak bizitza dira.
Ecologistas en Acción taldean hizkuntza-aniztasuna sustatzeko lantaldea 2025eko lehen hiruhilekoan sortu zen, Alacanteko asanbladan onartutako komunikazio-planean aurreikusita zegoen bezala. Gutxi gara, Euskal Herrikoak, Extremadurakoak, Valentziakoak eta Kataluniakoak. Eta Galizia tangentzialki. Animatu nahi zaituztegu hori sentitzen duzuen aktibista guztiak, bat egin dezazuen gai ikusezin eta erabakigarri bati buruzko ikuspuntuak aberasteko: gure kausak komunikatzeko erabiltzen dugun hizkuntza.
Hizkuntza-aniztasuna Ecologistas en Acción elkartearen ezaugarri bereizgarria da; adibidez, asturiera aitortu du 2021eko Xixongo Asanbladan, eta 2021az geroztik itzulpen-protokolo bat du, 2023an berretsi zena. Erakunde anitza garenez, inklusiboa, horizontala eta desberdintasunak errespetatzen dituena izateko borondatearekin, jende gehiagorengana iristeko tresnak ematen dizkiegu. Eta hobetu beharreko alderdiak ikusteko gai gara: erabakiak hartu ditugu asanbladak eta bilerak parte-hartzaileagoak izan daitezen eta, bereziki, isilik geratu ohi direnen esku-hartzea bultza dezaten; Ecolojóvenes gure erakundean gazteak sartzeko premiatik sortutako taldea da argi eta garbi; Dibertsitate Funtzionaleko taldea bere ibilbideari ekiten ari da… Oraindik ere asko falta zaigu, bereziki gure erakundera jatorri kultural edo klase sozial ahuleko pertsonen profilak hurbil daitezen. Kasu honetan, kultura-aniztasuna benetan praktikatzeko lan egiten dugu, erakunde gisa defendatzetik pozten baikara.
Biodibertsitatea babesteko neurriekin batera, premiazkoa da hizkuntzen eta kultura-aniztasunaren galerari aurre egitea.
Ekologismo soziala eta aniztasun biokulturala
Gure printzipio ideologikoen arabera – Ecologistas en Acción Eratzeko Kongresuan onartutako eta 1999, 2005 eta 2018ko Asanblada Konfederaletan aldatutako dokumentua –, “munduko herri guztiekin eta autodeterminaziorako eskubidearekin solidarizatzen gara, eta kolonialismo ekonomiko, kultural eta politikoaren amaieraren alde egiten dugu, hain ondorio larriak izan baititu orain arte. Bertako kulturen eta haien bizimoduen aniztasunerako eskubidea defendatzen dugu. Herri guztien jarduera globalaren alde gaude ingurumenaren defentsan “.
Ecologistas en Acción gizarte-erakunde plurala da. Bertan, ekologismoa bizitzeko hainbat modu daude, eta ulertzen dugu giza gizarteen helmuga ezin dela ekosistema naturaletatik bereizi; izan ere, beste edozein espezie bezala eko-mendekoak(gure bizitza eta osasuna ekosistemen osasunaren mende daude), biomendekoak (bizirauteko dugun gaitasuna biodibertsitatearen mende dago) eta interdependenteak (pertsonen arteko lankidetzaren mende gaude) gara.
Hizkuntza-aniztasuna eta, beraz, kultura-aniztasuna, estu-estu lotuta dago gizarte-ekologismoarekin. Gure borrokaren xede den erauzketa-sistemak, gure burua ekosistemaren zati gisa ikustea ukatzen duenak, aniztasun biokulturalari ere eragiten dio.
Horri guztiari buruz hausnartzeko, zenbait testuk inspiratu gaituzte, hala nola Iñaki Martinez de Lunaren artikuluak edo UNESCOk argitaratutako ‘Compartir un mundo de diferencias: la diversidad lingüísitica, cultural y biológica de la tierra’ liburuak. Era berean, Aniztasun Biokulturalaren aldeko Adierazpena oso egokia iruditzen zaigu, sarreran adierazten baitu kulturaren eta biodibertsitatearen arteko lotura zatiezina dela: «Kultura pertsonen eta ingurumenaren arteko tokiko harreman espezifikoekin lotuta eta horien eraginpean dago, biodibertsitatearekin lotutako balio, ezagutza eta praktika desberdinetan (bizi-forma anitzetan, geneak, espezieak, ekosistemak barne); aldi berean, biodibertsitatearen kontserbazioa kulturaren jatorri sozialen bitartez adierazten da, hitzak eta hiztegia erabiliz». Austrian Academy of Sciencesen egindako lankidetza-lanaren ondorioz, eztabaida-taldeetan eta informazio-trukeko taldeetan parte hartuta, bai arlo zientifikoko pertsonek, bai herritarrek, aktibista kulturalek, besteak beste, eta 22 hizkuntzatara itzulita, manifestu horrek baieztatzen du biodibertsitatea eta kultura-aniztasuna estuki lotuta eta elkarri lotuta daudela.
UNESCOren arabera, frogatu da dibertsitate biologikoaren degradazioak – milioi bat espezieren galera larria aurreikusten da – eragin negatiboa duela kultura- eta hizkuntza-aniztasunean, eta berriki egindako ikerketa batek adierazten du mundu osoko aniztasun biokulturala nabarmen murrizten ari dela. Hala, sinatzaileek adierazi dute premiazkoa dela hizkuntzen eta kultura-aniztasunaren galera horri aurre egitea, biodibertsitatea babesteko neurriekin batera, eta proposamenak egin dituzte konexio horiek zehazteko eta alternatibak garatzeko, inguruneen eta komunitateen konplexutasuna babesten laguntzeko. Uste dute etorkizun benetan jasangarri batek mundu asko batera existitzeko aukera dakarrela nahitaez. Horretarako, aniztasun biokulturalaren galeran eskala globalaren eta tokiko eskalaren arteko harreman sistemikoei heltzearen alde egiten dute, eta, alde batetik, ekonomia eta ingurumena jorratzen dituzte, eta, bestetik, hezkuntza eta sentsibilizazioa.
Non gaude, nora joan nahi dugu
Protokoloa, hizkuntza-premiak eta behar materialak berrikusteko eta aldatzeko proposamenak eginda ditugu dagoeneko. Egiaztatu dugu nazioarteko hizkuntzen itzultzaile-sare bat dugula, baina ez Estatuko hizkuntza koofizialena. Hori aldatzeko antolatu nahi dugu, eta komunikazioak eta materialak azkarrago itzultzeko.
Erronka handi bat dugu: nola egin hobekuntzak, erakundearentzat karga ekonomikorik eragin gabe, eta, batez ere, Ecologistas en Acción osatzen ditugun pertsona guztiok borroka hori egin dezagun lortzea. Ezin dugu utzi “berezko hizkuntza” duten federazioek bakarrik ordaindu eta jasan behar izatea aniztasun horri eusteko ahalegina.
Batera joan behar dugu, eta elkarrekin arduratu behar dugu gizakiak hizkuntzarekin transmititzen dugun tokiko bizitza hori lantzen, errotik, behetik gora. Finantzaketa da hizkuntza-aniztasuna lantzeko erronkari aurre egiteko zailtasunik handienetako bat. Hain zuzen ere, ezarritako sistemak, beste behin ere, ez dio biodibertsitateari mesederik egiten – kulturala eta hizkuntzarena, kasu honetan –. Horregatik ez diogu utziko haren alde borrokatzeari.
- Hizkuntza Aniztasunaren LTko kide izan nahi baduzu, idatzi helbide honetara: comunicacion@ecologistasenaccion.org.